آل بنجیر

  آل بنجیر «آل بن جير» خاندانی از سادات حسينی بودند که اصل اين خاندان از ناحيه ی ايذج يا ايذه کنونی واقع در سرزمين بختياری است و به همين دليل بسياری از اشخاص سرشناس این خاندان ،  شهرت ايذجی و خوزی دارند. اين خاندان از قرن پنجم در قريه‌ی « بنجير» در سه فرسنگی مشرق گاوکان در ناحيه‌ی کربال فارس و سپس در شيراز متوطن شدند. آل بنجیر در شهر شيراز شهرت فراوان پيدا کردند. شخصیت های بزرگی از این خانواده پرورش یافت که بيشتر آنان عارف، دانشمند، فاضل، شاعر، قاضی و پير طريقت بودند. که برخی از آنان عبارتند از:   1- سرسلسله و اولین شخصیت برجسته این خاندان  شیخ الاسلام و قطب الاولیاء  « عبدالله بن یقظان الایذجی الخوزی »  است. وی از مشایخ زمان خود بود. به گفته مولف «رسالةالابرار» نسبت مشيخت از شيخ عالم جنيد بغدادی داشته است. وی طبع شعر نيز داشت و در کتاب « عرفات » دو بیت شعر عربی و دو بیت فارسی از او نقل شده است. همچنین کتابی در تصوف به نام «امد اقصی الحمد» یا ( امد اقصی الحد فی التصوف و التعرف ) به وی نسبت می دهند ، مقبول اهل معقول و منقول شده ، شيخ  جنيد تحسينی به خط خود  برآن کتاب نوشت عبدالله بن یقظان معاصر آل بویه بود و احتمالاًدر نيمه اول قرن پنجم ه.ق. وفات يافت.  اشعار زیر منسوب به وی است:  آزار کسی مکن که آنش باشی             شمع دل و نور دیدگانش باشی بیمار مکن تنی که جانش باشی          کم سوز دلی که در میانش باشی 2-  عفيف الدين ابو حفض بنجير بن عبدالله بن يقظان (560 -638 ه.ق.) مشهور به منجي اول ايذه اي. وی از عرفا و صوفيان مشهوری است که در نیمه دوم قرن پنجم  و نیمه اول قرن ششم هجري می زیست و در كتب و تذكره هاي مختلف مدت عمر و سال تولد او با ارقام گوناگوني ثبت شده است.  مولف عرفات مدت عمر او را هشتاد و پنج و رضا قليخان هدايت در رياض العارفين آنرا هفتاد و پنج و در مجمع الفصحا هفتاد نوشته شده است نويسنده شرح احوال شاعران بي ديوان سال تولد ابوحفص را 387 هـ . ق ذكر كرده ولي اگر وفات استاد و پدر زنش ابوحيان توحيدي را سال 380 هـ . ق بدانيم احتمالاً يكي از اين دو تاريخ اشتباه خواهند بود. همه تذكر نويسان محل تولد او را ايذه ثبت نموده اند. وی ابتداء به کار تجارت مشغول  و مردی متدين بود. به توصيه ی پدر و بعد از مرگ او  نزد ابو عبدالله بن عبدالرحمان مقاريضی رفت و از دست وی خرقه پوشيد. بعد از فوت مقاریضی در سلک اصحاب ابوحیان علی بن محمد توحیدی بغدادی در آمد و به همراه استاد به زیارت کعبه رفت و سپس دختر او را به زنی گرفت. سرانجام از سوی پیر اجازه ارشاد و سفر یافت و در این سفرها در نیشابور به دیدار ابوسعید ابوالخیر رفت. در شیراز به ارشاد مریدان خود پرداخت. به دوستی قاضی القضات فارس ابوطاهر محمد ابن عبدالله حسینی فزازی و ابو عبدالله احمد بن علی مقری حریصی  و شیخ تارک سالک محقق و مرتاض محمدبن عبدالله الباکوهی معروف به باباکوهی مفتخر گشت.نوشته اند  مدتی در مدينه وکربلا معتکف شد و در دوران اعتکاف  بيش از 200 بنده و اسير آزاد ساخت که برخی از آنان در زمره فاضلان و قاضیان درآمدند. وی طبع شعر داشت مولف کتاب « عرفات » چند رباعی و غزل به تخلص بنجیر به وی نسبت داده است. در علوم متداوله و غریبه جامع بود و تسخیر جن می نمود . کتاب « کنوز القلوب و رموز الغیوب » در علوم غریبه از آثار اوست و به همین جهت ملقب به « شیخ الجن و الانس» گردید. .همچنين بنای مدرسه بانجير الخوزی و رباط خوزي را در شيراز از او دانسته اند.این رباعی منسوب به اوست:                                         از بس که بدیدم ز وصال تو فراق                                          جویای فراق گشتم اندر آفاق                                         اکنون که به من فراق تو گشته وفاق( اکنون که من و فراق تو کرده وفاق)                                       خواهی تو به شام باش خواهی به عراق                                                                          *    *     *     *نمونه شعر:                       هر باد که از سوی یمن سوی من آید               چون بوی خدا از دم ویس قرن آید                       آن باد معطر کند آفاق جهان را                          وز پرتو این بوی نسیم سمن آید                       از غایت عطری که رسد جانب یاران                   گویند که این تازه نسیم ختن آید                       نه نه غلطند از ختن اين باد نيايد                        بل نفحه مشك است كه از يار من آيد                        هر شب بگرايم به يمن تا تو بر آيي                   زيرا كه سهيلي و سهيل از يمن آيد                       هر چند بكوشم كه حديث تو نگويم                     ز اول سخنم نام تو اندر دهن آيد                        بنجير چو يعقوب شود چشم تو روشن              كز يوسف صورت خبر پيرهن آيد                                                                                ×××                        جان و دل و ديده تلفيق كنم                        تا عشق ترا به شرح تحقيق كنم                        گر شد كتب علم فراموش مرا                     باري كتب عشق تو تعليق كنم                                                                            ×××                      آن كس كه به دينار و درم خير نيندوخت          سر عاقبت اندر سر دينار و درم كرد                     خواهي متمتع شوي از دنيا و عقبي              با خلق كرم كن كه خدا با تو كرم كرد                                                                              ×××                      شكر خداي كن كه موفق شوي به خير          انعام و فضل او نه معطل گذاشتت                      منت منه كه خدمت ياران همي كني              منت شناس از آن كه به خدمت گذاشتت                                                                               ×××                      قیمت تو بدان قدر علم است                          که تن خود بدان بیارایی                                                                              ×××  قاضی ابوطاهر در قطعه شعری که برای سوگ ابوحفض سروده می گوید:                    طال همی باحتراق القلب من نار الفراق          ایها المحروق صبرنی عقوبات البلاد                    شیخ ابوحفص ولی بنجیر خوزی مقتدا             رفت سوی روضه فردوس و جنات و علا                    در خیال سال تاریخش همی بودم که گفت       ناگهانم هاتفی از خاندان اولیا                    « حی دارین و وحید و هادی عالم بود»            تا بدانی کاولیا را نیست در عالم فنا                    رحمت حق بر روان پاک او بادا مدام                  سایه بنجیر ثانی بر مفارق مستدام                     در کتاب « تذکره هزار مزار » در باره وی آمده است:     « مسافرت می کرد به دریا می رفت ناگاه در سالی به سطور رسید و می گویند آن دریایی است که آب  دریاها در آن جمع می شود و بهم می رساد. ناگاه کشتی بایستاد و گویی که جماعتی آن بگرفتند. پس اهل کشتی گفتند شما چه کسانی ید گفتند ما قومی ایم که آمده ایم به طلب زیت. در میان شما زیت هست. اهل کشتی اشارت به حضرت کردند که زیت دارد. پس گفتند: او را به ما بدهید او را بر گرفتند با هر چه داشت از زیت و غیر آن . بعد جنیان او را به جزیره بردند. در میان دریاها و در آنجا جماعتی جنیان بودند. چون او را بدیدند ، گفتند روغن زیت خود به ما بفروش. شیخ بنجیر گفت : روغن هر چه لازم بدست شماست گفتند. روغن زیت تو مقابل ...... وزن به وزن و کیل به کیل. گفت شما می دانید. پس روغن زیت  وزن کردند و دری چند ثمن و قیمتی در ازاء آن بدادند. شیخ گفت اگر من می داشتم که روغن زیت در نزد شما این قدر دارد هر آینه در شهر خود زیت بسیار می خریدم. جنیان گفتند  اگر من می دانستم که تو این سخن می گویی ترا اینجا نمی آوردیم. بعد از آن او را برداشتند و بیاوردند به ساحل..... پس مراجعت کرد به شهر خود و بفرمود تا مدرسه رفیعه از آن مال حلال بنا کردند و  عقار و ضیاع بیشمار خرید و بر آن وقف کرد. و اطعام  عام در صبح و شام می کردو تاریخ آن سال پانصد و هفتاد و دوم ....»3-   ابوعبدالله بنجیر ثانی فرزند ابوحفص صوفی و شاعر که در سن 30 سالگی در سال 480 قمری در حوالی یزد در گذشت. نمونه اشعاروی:                        دردا که حیات سر به ره کرد و برفت                عیش و طرب مرا تبه کرد و برفت                        آمد به نظاره و نگه کرد و برفت                        طومار مرا جمله سیه کرد و برفت                        ای دوست دمی وقف سحرگاهی کن             جا در حرم کعبه آگاهی کن                        خواهی که به منزل سعادت برسی                 با ناله و آب دیده همراهی کن4- عبدالغالب بن عبدالله بنجيرثانی فرزند ابوحفص نيز از شخصيتهای اين خاندان است که به غالب خوزی معروف است و در قرن هفتم می زیست. وی کتابی به نام « طراز المذهب فی احراز المذهب » در منقبت ائمه اثنا عشر و اثبات حقانيت آنان  دارد. به گفته مولف کتاب « عرفات » معاصر و مصاحب شیخ محیی الدین عربی بود و این دو در مدح یکدیگر شعاری سرودند اگر چه معاصر بودن وی با ابن عربی محل تردید است. این چند رباعی از اوست:              بی تو نفسی قرار و آرامم نیست                     بی نام تو ذات و صفت و نامم نیست              بی چاشنی تو در جهان کامم نیست                 بی روی تو صبح و موی تو شامم نیست.                                                                *    *    *     *              ما مذهب چشم شوخ و شنگش داریم             کیش سر زلف مشک رنگش داریم              مائیم دلی و نیم جانی ز غمش                         و آن نیز برای صلح و جنگش داریم                                                               *    *    *     *              در پيش من از سر جفاهاي نهان                      باريک کني همه تن خود چو ميان              در شادي و عيش در کنار دگران                        زان سان باشي که مي نگنجي به جهان5-  ابوالمحامد جلال الدين محمد (متوفی 602 ه.ق.)از اعاظم عرفای  عصر خويش واز متکلمين شيعه بود که آثار فراوانی دارد ودر اواخر عمر کربلا را مسکن دايمی خود قرار داد. وی در صحن حرم حسينی مراسم عزاداری عظيمی در دهه ی اول محرم بر گزار می کرد. از مشایخ طریقت بود و افزون بر عرفان و حکمت ، خطی به غایت خوش داشت. در هندسه و ریاضیات نیز متبحر بود. تقسیم آب قنات های حومه شیراز را که به قانون « تخته واره » موسوم بوده است، از ابتکارهای او دانسته اند. برخی از آثار وی عبارتند از:1- منهاج العابدین فی بیان الدین در اصول و فروع دین2- الافراح فی باب الالواح  در باب قنون تخته واره3- مرصادالمنجّمین4- حدیقه المنهدسین5- اسرار المتالّهین6- الرساله العجبیه فی العلوم الغربیهوی یک سال پس از مرگ فرزندش در کربلا که معتکف بارگاه حسینی بود ، در سال 602 قمری در گذشت.7- شرف الدین عبدالله بن ابی تراب بهرام بن زکی بن عبدالله بن یقظان بنجیری: پیر طریقت ، شاعر و معاصر اتابک سعد از دانشمندان نامی زمان خود به شمار می رفت. قاضی ناصرالدین بیضاوی ، قطب الدین محمود شیرازی و شیخ ظهیر الدین عبدالرحمان بزغشی از شاگردان او بودند. قطب الدین شیرازی کلیات قانون ابن سینا را نزد وی خواند. وی در دیباچه کتاب شرح کلیات قانون بدین مطلب اشاره کرده و استاد خود را ستود. همچنین گفته اند که اصول تصانیف قاضی بیضاوی در اصل از عبدالله زکی بوده که قاضی تصرفاتی در آن کرده است. به عبدالله زکی کراماتی نسبت داده اند به سبب همین کرامات است که به وی لقب « ذوالموتین » دادند. سال در گذشت وی را 679 قمری دانسته اند . آرامگاه این دانشمند در صفه جنوبی مدرسه بنجیر خوزی قرار دارد.8- نصیرالدین ابوالمعالی بنجیری:  از مصاحبان شیخ نجیب الدین علی بزغش شیرازی بود و برخی از سخنان شیخ را به نظم آورده است.9- روح‌الدين ابوطاهربن ابی ‌المعالی بنجيری (متوفی753 ه.ق. و بعضی 750) که از مشاهير آل‌بنجير است. وی قاضی عادل و کریم و فاضلی عالم بود. با صوفیان و درویشان می نشست و از علماء و مسافران در منزل خود پذیرایی می کرد.  در دوستی پيامبر(ص) و ائمه اطهار (ع) چنان بود که نام تمام فرزندان خود را محمد نهاد و از مراجع امور شرعيه بود.کتاب « الغایه القصوی» اثر قاضی بیضاوی را به نیکویی شرح کرد.وی اشعاری دارد از جمله:                       اقبال چو مرغیست در این کاخ فراخ          گستاخ پریده هر دم از شاخ بر شاخ                      در کاخ به اقبال چه باشی دلشاد               کاین هر دو چو قلب شد چه اقبال چه کاخدر کتاب « هزار مزار » دو بیتی فوق چنین آمده است:                 اقبال چو مرغی است درین کاخ فراخ            کز شاخ پرد هر دم از شاخ به شاخ                 در کاخ به اقبال چو باشی دلشاد                  کاین هر دو به قلب شد نه اقبال و نه کاخوی در سال 750 وفات کرد. 10-  ابوالمکارم امام الدین بن حسن بن عضدالدین ابوالمحاسن بن ابی المعالی بنجیری:  شاعر و پیر طریقت. عمری طولانی یافت و در مصلای شیراز مدفون یافت.11- اصیل الدین محمد بن طاهر بن ابی المعالی شیرازی: دانشمند و پیر طریقت 30 سال در زمان سلطان ابواسحاق ، محمد مظفر و شاه شجاع قاضی القضات شیراز بود. به علت دادگری و نیکویی و صداقت ، به ابوالبرکات ملقب گردید.12- ابومحمد شمس الدین عبدالله شیرازی آل بنجیر: از نوادگان روح الدین ابوطاهر ، پیر طریقت ، دانشمند ، شاعر ، محدث و مفسّر بود. بسیاری از بزرگان زمان مانند قوام الدین ابواسحاق ، سید علاء الدین احمد حسینی ، مبارزالدین محمد مظفر ، جلال الدین توران شاه بن ابی القاسم ، خواجه شمس الدین محمد حافظ و شیخ علی کلاه در شمار شاگردان و ارادتمندان او یاد کرده اند. شیخ علی کلاه اشعاری در مدح استاد سروده است و در اکثر اوقات در خدمت او به کسب علوم غربیه مشغول بود  وی عمری دراز یافت و مصاحبت با شرف الدین عبدالله زکی را درک کرد و در سال 782 قمری وفات یافت. چنانچه در تاریخ وفات وی گفته اند:                        دریای علوم شمس الدین عبدالله                دانای شریعت آن حقیقت آگاه                        در هفصدوهشتادودوم از هجرت                از ملک فنا روانه شد سوی الهاین اشعار از اوست:                        تا کی دم اثبات زنی محو اری                       تا چند سخن از لغت و نحو آری                       گر حضرت شاه بر تو در نگشاید                    لا حول کنی و سجده سهو آری                                                                      *    *    *                       در دولت و محنت جهان هست زوال              در صاف تو درد اگر فگندست منال                      خوش باش و زمان به کام یاران گذران             زیرا که نماند این جهان بر یک حال.13- قوام الدین ابو اسحاق بن ابی طاهر بن ابی المعالی بنجیری:پسر عمّ شمس الدین عبدالله ، ملک العلما ء و القضات المسلمین ،  دانشمند علوم دینی ، شاعر ، پیر طریقت و سخنور بود . مولف « مقاله الابرار» می گوید: خواجه حافظ شیرازی شاگرد وی بود و کشف الکشّاف را نزد وی خواند و در شعر از او تاثیر پذیرفته است. وی در سال 791 قمری وفات یافت. خواجه حافظ مدح او بسیار کرده:                           ای دل برو و معتکف کوی مغان باش                     می بر کش و خاک ره رندان جهان باش                           بی رطل گران عمر سبک می رود از دست           برخیز و سبک در طلب رطل گران باش                          چندین ز می زهد چرا نام فروشی                        بفروش به می خرقه و بی نام و نشان باش                           سرمایه جان گر بخرند از تو به جامی                     بفروش و بده گو همگی مایه زیان باش                          ای پیر گرت آرزوی دور جوانیست                          در حلقه رندان رو و می نوش و جوان باش                          بی باده تحقیق صفا نیست قواما                          ای دل چو صفا می طلبی در پی آن باش14- ابوسلیمان محمد المورخ الحسینی الشیرازی:  از بزرگان این خاندان است. پسرش رکن الدین یحیی نیز از بزرگان این خاندان در قرن نهم قمری بود.                15- محمد بن تقی بن عضدالعلوی بنجيری شيرازی: آخرين فرد شناخته شده ی اين خاندان است.وی از علمای عصر صفوی است وعلوم اسلامی را تا نيل به در جه ی اجتهاد نزد علمای شيراز فراگرفت و به دستور شاه طهماسب صفوی کتابی به نام چهارده معصوم در تاريخ زندگانی پيامبر (ص) وائمه اطهار (ع) تاليف نمود.16- همچنین از شخصی به نام  نجم الدین محمود فرزند رکن الدین محمد بن عبدالله بن الحسن مشهور به صاحب اللوح، . یاد می کنند. وی مردی شاعر ، صوفی و بخشنده بود. بسیاری از اموال و املاک موروثی خود را صرف بینوایان و یتیمان و تهیدستان کرد. پدر وی رکن الدین محمد بن عبدالله بن حسن مشهور به صاحب اللوح نیز مردی سخاوتمند بود. بسیاری از قنات های اطراف شیراز را احیا کرد. سرانجام در جنگ میان شاه شجاع و شاه منصور در پای قلعه اصطخر کشته شد.توضیحات:1- در کتاب « تذکره ریاض العارفین » تالیف آفتاب رای الکهنوی این شعر را متعلق به عبدالله غالب می داند و چنین اورده است:                       آزار کسی مکن که آتش باشی              شمع دل نور دیدگانش باشی                       بی یار مکن دلی که جانش باشی           کم سوز دلی که در میانش باشی

دیدگاه‌ها   

 
0 # سید محمدجواد زارعی 1392-10-04 21:42
با سلام مقاله ای زیبا ومختصر و کامل بودمن خودم از سادات بنجیر هستم و بخواطر این مقاله تشکر میکنم
پاسخ دادن
 

نوشتن دیدگاه

* نمایش نظرات به منزله تائید آنها نمی‌باشد.
* مسئولیت نظر با کاربر می‌باشد.
* ایمیل فعال خود را وارد نمایید.
* در صورت امکان نام و شهرت خود را کامل وارد کنید.


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

درباره ما

تازه‌های کتاب

 کتاب «نخستین جرعه از این جام» میزبانی و قهرمانی تیم ملی فوتبال ایران در جام ملت های آسیا (۱۳۴۷-۱۹۶۸) را از زوایای سیاسی-اجتماعی و ورزشی با نگاهی تازه مورد کنکاش قرار داده است.
 شیمبار (شیم بار) جلگه گرمسیری شیمبار در شمال خوزستان واقع گردیده و تقریباً نزدیک به نقطه صفر مرزی بین استان خوزستان و چهار محال بختیاری قرار دارد. این منطقه گردشگری از توابع بخش چلو شهرستان اندیکا می باشد که در 45 کیلومتری شهر قلعه خواجه  و یکصد کیلومتری مسجدسلیمان و220 کیلومتری اهواز است.  
 «فراز و فرود ایل کیان ارثی با تاکید بر ظهور و سقوط محمدتقی خان بختیاری» عنوان کتابی است که توسط مصطفی علیزاده گل سفیدی به نگارش درآمده و آماده چاپ شده است. در این کتاب با استناد به منابع مختلف تاریخی به بررسی ایل کیان ارثی و روسای آن از دوره صفویه تا 50 سال پیش پرداخته و شامل 5 فصل به شرح ذیل است: