کارآوا،سرودهای کار در بختیاری(1)

 کارآوا، سرودهای کار در بختیاری (قسمت اول)

سروده و شعر، بخشی جدا نشدنی از زندگی یک ایلیاتی است. فرزند عشایری وقتی به دنیا می آید ، لالایی هایی بسیار زیبا و پر محتوی در گوشش نجوا می شود ، با بیت،شعر و موسیقی رشد می یابد، در همه احوال در سور و سوگ، به هنگام کار و تلاش، در زمان کوچ و حرکت، به وقت استراحت و تنهایی و در میان جمع با سروده دمساز است.به گونه ای که آواز و موسیقی بخشی تفکیک ناپذیر از زندگی و شخصیت وی می شود ، آواز  و موسیقی که نه مثل امروز وارداتی و ناخوشایند ، بلکه بر اساس فرهنگ،معتقدات و ارزشهای ناب و اصیلش پدید آمده و تکوین یافته است. طبیعت  پاک و بی آلایش،کوههای سر بفلک کشیده و دامنه های پوشیده از جنگل زاگرس،چشمه ساران زلال،آبشارها و رودهای خروشان،زندگی ساده ایلیاتی و نفس گرم،صمیمی و مهربان وی،همراهی با یاری همیشگی اش یعنی نی،کوچ و سفر همیشگی اش با بهار،تلاش فراوان پیکار سخت با طبیعت و جوانمردی ذاتی اش،وی را به سمت و سوی سروده و شعر سوق می داد.

سروده های بختیاری را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد نخست: سروده هایی است که دسراینده آن مشخص است و در این مقاله مد نظر نیستند. دوم: اشعار فولکلوریک یا همان ادبیات عامیانه که در بین بختیاری ها اصطلاحاً « بیت» نامیده می شوند ، سراینده و زمان رواج این سروده ها بر کسی معلوم نیست ، سینه به سینه و نسل به نسل منتقل شده تا به زمان حال رسیده است.
یکی از معروف ترین و همگانی ترین اشعار فلکلوریک یا ادبیات عامیانه «کارآوا»یا همان ترانه ها و سروده هایی است که به هنگام کار و تلاش توسط عشایر زمزمه و نجوا می شود و دل شوره ها و دلواپسی های خود را در قالب سروده هایی پرمعنی بیان می کند و به کار و فعالیت خود ریتم و آهنگ خاصی می بخشد.

انواع کارآواها

کارآواها انواع مختلفی دارند که مهمترین آنها عبارتنداز:
1- لالایی ها
2- صلوات خوانی هنگام درو و برداشت خرمن
3- سرود گاودوشی
4- سرود مشک زنی یا دوغ زنی
5- سرود قالی بافی , گلیم بافی ,چینی گری
6- برزگری
7- صیادی ( میرشکاری): زبان حال « پازن »و یا صیاد آن. در حقیقت شرح حال طعمه و صیاد را بازگو می کند.

 هدف کارآواها

ترانه های کار به چند دلیل سروده می شوند:
1- ایجاد تمرکز و افزایش میزان دقت در انجام کار
2- برقراری آرامش در کار
3- شکرگذاری از نعمت های آفریدگار جهان و برکت بخشی به آن به خصوص در وقت درو و برداشت خرمن
4- قداست بخشیدن و اهمیت دادن به کار و تلاش
5- نوازش، رام و مطیع ساختن حیوان شیرده
6- رفع خستگی با تزریق انرژی مثبت  و تسریع در کار
7- دلنشین کردن کار با عبارت ها و جمله های موزون
8- ایجاد هماهنگی و برقراری توازن بین اشخاص و اجزاء درگیر در کار
9- تخلیه درونی خود ، گشودن  سفره دل و بر ملا ساختن رنج و درد درونو سبک کردن خود

کارآواها را در چندین بخش معرفی خواهیم کرد.ابتداء سرود مشک زنی ارائه می گردد و در قسمت های بعدی به سایر سرودها نیز خواهیم پرداخت.

• سرود مشک زنی یا دوغ زدن

یکی از کارهای سخت و دشوار زنان ایل بختیاری، کار تهیه دوغ و کره است که با مشکی مخصوص با نام«دوزن»(دوغ زن) انجام می‌شود، این کار طاقت فرسا توسط زنان عشایری و روستایی، در فصل شیردوشی انجام می گیرد،کاری است که ای بسا در طول دو یا سه ماه باید هر روز انجام شود تا ثمره و دست رنج آنان در طول یک سال در قالب فراورده های لبنی پدیدار شده و بخشی از سبد غذایی آنها را تامین کند و یا با فروش آنها بخشی از دیگر مایحتاج خود را تامین سازند.کار مشک زنی که بختیاری ها آن را «دو زیدن»یا دوغ زدن می نامند، بیشتر قبل از طلوع آفتاب به انجام می‌رسد. زنان به همراه این کار سخت، ترانه‌ را به صورت آهنگین زمزمه می‌کنند و از خواسته‌ها ، آرزوها و درونیات خویش با مشک دوغ خود - که منشأ درآمد و زندگی اوست- سخن می‌گویند.
سه پایه کناری ، چنداری ، اناری
 بزن مشگه سالاری  ، کره بده یه باری
ای مشگ بزن که دیرمه ،یه کر کوچیر وه شیرمه  ، به سرت که ایام، به ویرمه
مشگ جونم کره کن ، سنگ شانه قیمت کن
مشگ  دو سهرم، کرس گرونه ، نرخس ار اخوی، چی زعفرونه
مَشگِ دو سُهروم نالِه نالِسِ،  اُردی نادر شاه مِهمونِس
مَشگُـمِ زِیـــدُم گَلِ سِرِنــــج ،  کِرَه‌سِ دادُم یَه جَرکِه بِرِنج
مَشگِه دو سُرُم دَر وَن دووالی  ، کره اوَلِس نذر پیرِ والی
هی دایه مَشگِه هی ددو مَشگِه ،  باریکُم  کِردی چی تالِ دَشگِه
دومِ ایزَنُم هی وُر مین  هُوش، کَرَس  ایدُم هی یَه جفتی کوش
دومِ ایزَنُم هی وُر مینِ مال ، کَرَس ایدُم یَه جفتی دَسمال
مَشگِه دو سُرُم حِلالُم کُن ،سَحَر زِ خو بیدارُم کـــُن
مَشگه دو سُرُم دیر زَنسَه،ای کُو وُ او کُو بِس کَنِسه
مشگم زیدم، کره درارم،  واسرس که یام، سلا(صلاح) ندارم
مشگم زیدم ورمنه ایوون، کرسه دادم مهر سلیمون
ماملگر اوی و مالا بالا ، مشک دو سهرم  غیرتت جمما
ای دوی ، دووی ، تندی باش ، گلم اوی پس قاش
مشگم زیدم ورمنه حصار، کرس دادم گو سره دسمال
سوارون ایان ورمنه دره ، مشگ دو سهرم پرس وا بید کره
مشگم زیدم رک بهونم ، کرس ادم شو به مهمونم( مشکم زیدم ور رک بهون  کرسه دادم شو به مهمون)
مشگم زیدم ور چم دره      پر دره بید میش و بره

.........................ادامه دارد



 

دیدگاه‌ها   

 
0 # بختیاری 1392-01-23 16:51
عالی بود سپاس فراوان
پاسخ دادن
 
 
0 # یاسلر 1392-09-11 15:37
درود بر تو واقعا عالی بود
پاسخ دادن
 
 
0 # غریبی 1393-12-17 11:14
خیلی جالب بود استاد ممنون.
پاسخ دادن
 

نوشتن دیدگاه

* نمایش نظرات به منزله تائید آنها نمی‌باشد.
* مسئولیت نظر با کاربر می‌باشد.
* ایمیل فعال خود را وارد نمایید.
* در صورت امکان نام و شهرت خود را کامل وارد کنید.


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

درباره ما

تازه‌های کتاب

 کتاب «نخستین جرعه از این جام» میزبانی و قهرمانی تیم ملی فوتبال ایران در جام ملت های آسیا (۱۳۴۷-۱۹۶۸) را از زوایای سیاسی-اجتماعی و ورزشی با نگاهی تازه مورد کنکاش قرار داده است.
 شیمبار (شیم بار) جلگه گرمسیری شیمبار در شمال خوزستان واقع گردیده و تقریباً نزدیک به نقطه صفر مرزی بین استان خوزستان و چهار محال بختیاری قرار دارد. این منطقه گردشگری از توابع بخش چلو شهرستان اندیکا می باشد که در 45 کیلومتری شهر قلعه خواجه  و یکصد کیلومتری مسجدسلیمان و220 کیلومتری اهواز است.  
 «فراز و فرود ایل کیان ارثی با تاکید بر ظهور و سقوط محمدتقی خان بختیاری» عنوان کتابی است که توسط مصطفی علیزاده گل سفیدی به نگارش درآمده و آماده چاپ شده است. در این کتاب با استناد به منابع مختلف تاریخی به بررسی ایل کیان ارثی و روسای آن از دوره صفویه تا 50 سال پیش پرداخته و شامل 5 فصل به شرح ذیل است: