نشان بختیاری در اصفهان؛ شیرهایی که نگهبان تاریخند

مردان بلند قامت چنگ در چنگ شیران، قدرت افسانه‌ای یلان ایرانی را به رخ می‌کشند. شیرانی که امروز تنها سنگواره‌هایشان و خاطره‌هایشان در تاریخ مانده و در گوشه کنار ایران می‌توان نشانی از آنها یافت همچون شیرهایی که نگهبان عقاب آجری پیر زاینده‌رودند و زمانی پیشتر بر بالای گوری نگهبان یاد دلاوری از این خطه و اکنون شاد از نگهباني خواجوي پير، چرا که نسل شیرهای سنگی اصفهان نيز چونان نماد قدرت ايرانيان رو به انقراض برده است. شاید در دل شیر مسجد طیب نیز خاطراتي از گذشته هاي دور و مردان دلاور باشد اما نمی‌دانم آیا شیر عظیم جثه و جوان اتوبان ذوب آهن نیز چنین خاطره‌ای دارد شاید اگر زبانی داشت می‌گفت چرا آنجاست ! رو به روی زندان مرکزی اصفهان، شاید یاد یلان را زنده می‌کند؟

 

یا شاید از آنسوی خیابان از زندانیان نگهبانی می‌کند؟کسی درست نمی‌داند با شک و گمان می‌گویند آنها که مسوولند و آنها که این شیر را همیشه می‌بینند شاید نشان قوم بختیاری در اتوبانی است که به چهار محال و بختیاری منتهی می‌شود! یا به قول محمد عقیلی کارشناس، زیباسازی شهرداری اصفهان پس از همایش تندیس‌های برفی در چلگرد در سال81 ایده آن از تندیس‌های کوچک این همایش تبدیل به شیرهای جوان شده است تا در مقابل زندان اصفهان بایستند. به هر صورت شیرها همیشه در ایران نماد قدرت و دلاوری بوده‌اند و در سازه‌های ایرانی جایی ویژه داشته‌اند. از جام و دیواره گرفته تا مجسمه‌های سنگی.

علیزاده گل سفیدی، محقق و پژوهشگر تاریخ در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه اصفهان، درباره تاریخچه حضور شیر در تمدن ایرانی گفت: بسیاری معتقدند شیر، نماد خدای آفتاب است. در ایران قدیم یا همان فرهنگ ایلام، پیکره‌ها و نقوش شیر به فراوانی به چشم می‌خورد که بیشتر به عنوان نگهبان معابد، پرستشگاه‌ها، گورستان‌ها ،کاخ‌ها و بناها بوده است. وی افزود: شیر سنگی همدان، یکی از قدیمی‌ترین شیرهای ایران است که بسیاری معتقدند وظیفه او حفظ ساکنان هگمتانه از برودت و سرما و نیروهای شر بوده است. وجود نقش شیر و گاو در تخت جمشید نیز نمادی است از غلبه بهار بر زمستان، شیر، گاو را به عقب می‌راند تا بهار و اعتدال جایگزین سرمای زمستان شود.

موزه‌ای برای شیرهای سنگی

گل سفیدی در رابطه با وجود تعدادی از این شیرهای سنگی در استان اصفهان گفت: تندیس شیرهای سنگی در فرهنگ بختیاری جایگاهی خاص دارد و ایل بختیاری نزدیک اصفهان زندگی می‌کنند و همیشه بین عشایر، روستاییان و شهر رابطه متقابلی بود و نیازهای یکدیگر را تامین می‌کردند به همین خاطر همیشه رفت و آمد بود و از دوره صفویه گروهی از بختیاری‌ها در اصفهان ساکن و از دوره قاجار نیز این تعداد اضافه می‌شوند.

وی اضافه کرد: در شاهین شهر، فلاورجان و فولادشهر نیز قبرستان‌هایی مختص بختیاری‌ها وجود دارد که تعدادی شیرسنگی در این قبرستان ها دیده می شود.  البته ظاهر این تندیس‌ها با بردشیرهای قدیمی متفاوت است.

این محقق و پژوهشگر درباره دلیل وجود تندیس شیر سنگی در پل خواجو و مسجد طیب اصفهان، تشریح کرد: پل خواجو مدخلی است که وجود تندیس شیر در کنار آن شاید علاوه بر جنبه زیبایی شناختی، جنبه نگهبانی نیز داشته باشد. همچنین تندیس شیر در کنار در ورودی مسجد طیب، شاید نمادی برای حفاظت مردم از گزند نیروهای شر است. وی افزود: وجود دو شیر بتنی در اتوبان ذوب آهن اصفهان نیز شاید به این دلیل است که ساکنان چهارمحال و بختیاری از این دروازه عبور می کنند.

 

این محقق و پژوهشگر درخصوص دلیل حضور بختیاری ها در اصفهان ادامه داد: در زمان ظل السلطان وقتی که خوانین مجبور بودند بعضی از افراد خانواده خود را به عنوان گرو نگه دارند، تا تضمینی باشد برای این که مطیع دولت باشند، بختیاری ها و به خصوص خوانین به اصفهان رفت و آمد زیادی داشتند و برای این که یک پایگاهی در اصفهان داشته باشند بخشی از بختیاری ها را به اصفهان کوچاندند و در اصفهان ساکن شدند. وی با اشاره به اینکه بسیاری از شیرهای سنگی تخت فولاد اصفهان را افرادی که دنبال اشیا عتیقه و تاریخی هستند بردند و مشخص نیست چه بلایی سر آنها آمده است.پیشنهاد کرد: اگر تندیس های شیرهای سنگی تخت فولاد اصفهان جمع آوری و در یک موزه نگهداری شود بهتر است.

شیرهای 4هزار ساله بختیاری

نویسنده "شیر در باور و فرهنگ بختیاری"در مورد دلیل وفور شیرهای سنگی در فرهنگ بختیاری با بیان اینکه نمادهای طبیعی در زندگی انسان، مفهومی آرمانی و آیینی پیدا کرده است، افزود: انسان امروز با تمامی پیشرفت هایی که داشته، هنوز مقهور طبیعت است و به او نیاز دارد. این نیاز انسان به طبیعت و ارتباط تنگاتنگ او با محیط طبیعی بر آداب و رسوم و اعتقاداتش تاثیر گذاشته است و شاید انسان به خاطر تشکر از طبیعت، او را در قالب راز و رمزهای فراوانی به میدان نمادسازی کشانده است. وی با اشاره به تمایل و کشش نفس انسانی به سوی هویت جویی اشاره کرد و ادامه داد: انسان همیشه به دنبال اتصال خود به یکی از نیروهای قدرتمند و باشکوه بوده است. او همیشه برای تمایز خود از دیگران به طبقه بندی نیاز داشت در این راستا از طبقه بندی موجود در طبیعت استفاده کرد و شیر را که نماد غلبه، شجاعت و جسارت بود را به عنوان نماد افراد شجاع و بزرگمرد برگزید.

نویسنده کتاب حماسه زاگرس گفت: قدمت تندیس شیرهای سنگی موجود در فرهنگ بختیاری به 400 تا 500 سال باز می گردد که نخستین دلیل وفور کابرد تندیس این حیوان در فرهنگ بختیاری این است که کوه های زاگرس و دامنه های جنوبی آن و از دشت های جنوب و شرق دزفول تا نواحی غربی فارس یکی از مهمترین زیستگاه های شیر بوده است. وی ادامه داد: تا حدود 60 و یا 70 سال پیش نیز شیرها در این مناطق دیده می شدند، تاجایی که یک نقشه بردار هندی وابسته به ارتش انگلیس در سال 1942 میلادی در گزارشی عنوان می کند که در 60 کیلومتری شمال غربی دزفول یک راس شیر مشاهده کرده است.

وی به حماسه گاو و شیر در فرهنگ ایران باستان اشاره کرد و ادامه داد: در نبرد شیر و گاو به طور قطع، یکی مغلوب و دیگری پیروز می شود. شیر و گاو هر دو قدرتمند هستند و جدال این دو حیوان قدرتمند را میتوان نماد جدال عشایر کوچنده با طبیعت سخت توصیف کرد.

شیرهای بر سر گور

اولین چیزی که پس از شنیدن نام شیر سنگی در ذهن نقش می گیرد گوری است که شیر سنگی بر بالای آن ایستاده، صحنه ای که در گورستان‌های استان چهار محال و بختیاری ، دیگر مناطق بختیاری نشین وبرخی از قسمتهای تخت فولاد اصفهان دیده می شود. گل سفیدی درخصوص چگونگی ظهور شیر در فرهنگ سوگواری بختیاری ها گفت: شاید معروفترین نماد شیر در بختیاری، شیر سنگی یا برد شیر است. این رسم تا 40 سال پیش در بین این قوم، مرسوم بوده است به نحوی که وقتی جوانمردان فوت می‌کردند، تندیس شیر سنگی بر بالای قبر آنها نصب می‌شد.

وی ادامه داد: افرادی که شیر سنگی بر بالای قبرشان نصب می شد از خوانین، کلانتران، کدخدایان، دلیران یا جوانان شجاع بودند. این شیرها توسط استادکاران محلی که معروفترین آنها استادان هفشجانی بودند و بزرگترین کارگاه شیر سازی نیز در این منطقه بود، ساخته می شد. این محقق و پژوهشگر با اشاره به نقش های مختلفی که بر روی بدنه تندیس شیرهای سنگی حک می شد، تشریح کرد: بر روی بدنه تندیس شیرهای سنگی اشیا مختلفی مانند اسب، قمه، تفنگ و... متناسب با حال متوفی نقش می شد که همین اشیا می توانست اطلاعات دقیقی در رابطه با زمان فوت شخص بدهد. به عنوان مثال تفنگ ها به مرور پیشرفت می کردند. البته ظرافت در طراحی، جنس سنگ و بزرگی تندیس نیز می توانست نشانگر نوع شخصیت متوفی باشد.

افتخار شیر کشی و انقراض نسل  شیرها در ایران

شیر افکنی و شیرکشی مایه افتخار و سربلندی بختیاری ها بوده تا جایی که آرزوی یک جوان بختیاری معروف شدن به لقب شیرکشی بوده است. گل سفیدی در خصوص افتخار شیرکشی در بین بختیاری ها گفت: در چهارمحال و بختیاری "اسدخان بهداروند"به دلیل مهارت بالا در شکار شیر به نام "اسد خان شیرکش" معروف شد یا "محمدتقی خان چهارلنگ" یکی از ایلخانان بختیاری، شکار شیر را به عنوان یکی از تفریحات خود انتخاب کرد. وی افزود: متاسفانه همین افتخار شیرافکنی در بین بختیاری ها به مرور زمان باعث انقراض نسل شیرها در ایران شد، به خصوص زمانی که سلاح گرم در دست مردم قرار گرفت.

 منبع: خبرگزاری ایسنا  http://isna.ir/fa/news/92012810945/

دیدگاه‌ها   

 
-5 # بختياري 1392-02-23 11:29
لطفا ازچهره هاي سرشناس ،پرتلاش وكم ادعايي چون دكتر مرادي(شهاب الدين ايذه اي )بنویسيد اوكه يكي ازچهرهاي كم ادعاايل جليل بختياري است و به دور از تبليغات رسانه اي كارهاي بزرگي براي اين قوم انجام داده است.ازنويسندگان قابل بختياري همچون قباد آذرآيين از نويسندگان بي ادعا و گمنام بنویسيد
پاسخ دادن
 
 
0 # omidi 1392-04-10 09:02
باسلام ودرودبه به شماسرورگرامی همتبارفرهیخته:ظ رف روزهای آینده پایگاه اطلاع رسانی،خبری تحلیلی سروش نیوز به جهت پاسخگویی به نیازهای روزافزون مردم خوب وعزیزمان بخصوص همتبارن عزیز لُررسما راه اندازی خواهدشد وادامه فعالیت وبسایت پایگاه اطلاع رسانی زاگرس(زاگ لُر) به فضل خداونددرقالب سایت سروش نیوز ادامه خواهدیافت دست همه دانشمندان،فرهیخ تگان،نویسندگان وعلاقه مندان به فعالیت درحوزه رسانه را به گرمی می فشاریم وازسراسرمیهن عزیزمان بالاخص لرتباران عزیز درخواست همراهی وهمکاری جهت پربارنمودن این سایت راداریم بی صبرانه منتظریاری شما هستیم.
www.zaglor.ir
پاسخ دادن
 

نوشتن دیدگاه

* نمایش نظرات به منزله تائید آنها نمی‌باشد.
* مسئولیت نظر با کاربر می‌باشد.
* ایمیل فعال خود را وارد نمایید.
* در صورت امکان نام و شهرت خود را کامل وارد کنید.


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

درباره ما

تازه‌های کتاب

 کتاب «نخستین جرعه از این جام» میزبانی و قهرمانی تیم ملی فوتبال ایران در جام ملت های آسیا (۱۳۴۷-۱۹۶۸) را از زوایای سیاسی-اجتماعی و ورزشی با نگاهی تازه مورد کنکاش قرار داده است.
 شیمبار (شیم بار) جلگه گرمسیری شیمبار در شمال خوزستان واقع گردیده و تقریباً نزدیک به نقطه صفر مرزی بین استان خوزستان و چهار محال بختیاری قرار دارد. این منطقه گردشگری از توابع بخش چلو شهرستان اندیکا می باشد که در 45 کیلومتری شهر قلعه خواجه  و یکصد کیلومتری مسجدسلیمان و220 کیلومتری اهواز است.  
 «فراز و فرود ایل کیان ارثی با تاکید بر ظهور و سقوط محمدتقی خان بختیاری» عنوان کتابی است که توسط مصطفی علیزاده گل سفیدی به نگارش درآمده و آماده چاپ شده است. در این کتاب با استناد به منابع مختلف تاریخی به بررسی ایل کیان ارثی و روسای آن از دوره صفویه تا 50 سال پیش پرداخته و شامل 5 فصل به شرح ذیل است: