نگاهی به 24 دوره انتخابات مجلس شورای ملی

نگاهی به 24 دوره انتخابات مجلس شورای ملی در مناطق بختیاری نشین (قبل از انقلاب)

مجلس شورای ملی در جریان جنبش مشروطه و بر پایه اولین قانون اساسی ایران تشکیل شد و همراه با مجلس سنا، در حکم پارلمان ایران بود. در ابتداء، به احترام فرمان مشروطیت مظفرالدین‌شاه به مجلس شورای ملی ایران «دارالظفر» نیز می‌گفتند. مجموعه مجلس شورای ملی و مجلس سنا را اغلب به نام «مجلسین» می‌خواندند. از صدور فرمان مشروطیت در سال ۱۲۸۵ خورشیدی تا انقلاب اسلامی در سال۱۳۵۷ جمعاً  ۲۴ دوره مجلس شورای ملی تشکیل شد که البته در میان برخی از این دوره‌ها ایام فترت پیش می‌آمد و کشور بدون مجلس می ماند.
نخستین جلسه دوره اول مجلس شورای ملی در مهر ماه سال ۱۲۸۵‏ شمسی در کاخ گلستان و در حضور مظفرالدین شاه قاجار گشایش یافت. پس از آن خانه میرزا حسین خان سپهسالار (صدراعظم معروف دوره ناصری) واقع در میدان بهارستان (جنب مسجد و مدرسه سپهسالار) به تشکیل جلسات مجلس شورای ملی اختصاص یافت که تا انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ ه‍.ش بیشتر جلسات در همانجا تشکیل می‌شد. بر اساس اولین  نظام نامه ی انتخاباتی مجلس که توسط مجلس موقت یا مجلس موسسان تدوین گردید. انتخاب‌شدگان به شش طبقه تقسیم می‌شدند: شاهزادگان و قاجارها، روحانیون و طلاب، اعیان و اشراف، تجار داری تجارتخانه معیّن، مالکان با حداقل هزار تومان دارایی و صنعتگران و پیشه‌وران از صنوف شناخته شده و دارای مغازه‌ای با شرایط مشخص. تعداد نمایندگان نیز شامل ۱۵۶ نماینده بودند که از این تعداد ۶۰ کرسی به تهران و ۹۶ کرسی به دیگر ایالات اختصاص داده شده بود. ترکیب مجلس اول به این شکل بود: ۲۶ درصد نمایندگان روسای اصناف، ۲۰ درصد نمایندگان روحانیون و ۱۵ درصد نمایندگان تجار و مابقی از سایر گروهها و طبقات بودند. براساس اولين نظامنامه انتخاباتي، كساني مي‌توانستند رأي بدهند كه صاحب ملكي باشند و يا حداقل ملك آنها هزار تومان قيمت داشته باشد. انتخابات ابتدا دو درجه‌اي بود يعني در دو مرحله كساني را انتخاب مي‌كردند.

پس از فتح تهران مجلس عالی ، قانون جدید انتخابات را تصویب و طی آن نمایندگی بر مبنای طبقه و شغل را لغو کرد، تعداد کرسیهای نمایندگی تهران را نیز از ۶۰ به ۱۵ تقلیل و کرسیهای نمایندگان ایالات را به ۱۰۱ کرسی افزایش داد. چهار کرسی نیز برای اقلیتهای مذهبی در نظر گرفته شد. بر اساس ‌قانون انتخابات مجلس شورای ملی مصوب بیست و نهم مهرماه ۱۲۹۰ خورشیدی در دوره دوم مجلس شورای ملی ،  تعداد نمایندگان مجلس 136 نفر و مدت دوران نمایندگی دوسال تعیین گردید ، انتخابات دودرجه ای نیز بعد از دو سال ملغی گردید. مطابق ماده 17 آن ایلات عمده موافق حوزه‌بندی انتخابات هر کدام یک نماینده مستقیماً به عضویت مجلس شورای ملی می‌فرستند و سایر ایلات که اسم‌آنها برده نشده در جزو هر حوزه که هستند رأی خواهند داد. به این ترتیب ایل بختیاری موفق شد برای اولین بار در مجلس سوم یک نفر نماینده داشته باشد.
در سال 1336، مدت دوره نمایندگی مجلس از دو سال به چهار سال تبدیل گردید. زنان  نیز در سال 1343 حق رأي بدست آورند. علاوه بر مجلس قانون‌گذاري، در سال 1328 هـ.ق، مجلس سنا نيز فعاليت حضور خود را آغاز كرد. دوره اين مجلس ابتدا 6 ساله بود و در سال 1345 به 4 سال كاهش يافت. 30 نفر از 60 عضو سنا (15 نفر تهران + 15 نفر شهرستان‌ها) انتصابي بودند. اعضاي سنا را مالكان و تجار بزرگ، وزرا و نظاميان ارشد بازنشسته، سفرا يا استانداران و... تشكيل مي‌دادند.


                                          دوره مختلف مجلس شورای ملی

 دوره                           شروع - پایان                                          تعداد نمایندگان
 
 اول                   14/7/1285 تا 2/4/ 1287                                         156
دوم                     24/8/1288 تا 30/10/ 1290                                   130
سوم                    14   /9/1293 تا 11/8/1294                                     68
چهارم                  1/4/1300 تا 30 / 3 /1302                                     136
پنجم                    22/11/1302 تا 21/11/1304                                 136
ششم                 19/4/1305 تا 22/5/1307                                     136
هفتم                   14/7/1307 تا14/8/1309                                       136
هشتم                  24/9/1309 تا 25/10/1311                                 136
نهم                     24/12/1311 تا 24/1/1314                                    136
دهم                     15/3/1314 تا22/3/1316                                       136                       
یازدهم                 20/6/1316 تا 27/6/1318                                       136
دوازدهم                 3/8/1318 تا9/8/1320                                        136
سیزدهم                 22/8/1320 تا 30/8/1322                                   136
چهاردهم                 6/12/1322 تا 21/12/1324                                136
پانزدهم                    25/4/1326 تا 6/5/1328                                 136
شانزدهم                20/11/1328 تا29/11/1330                             136
هفدهم                    7/2/1331 تا28/8/1332                                 136
هیجدهم                     27/12/1332 تا26/1/1335                           136
نوزدهم                     10/3/1335 تا 29/3/1339                               200                 
بیستم                       2/12/1339 تا29/2/1340                             200
بیست و یکم                 ۱۴/7/ ۱۳۴۲ تا ۱۳ /7/ ۱۳۴۶                       200
بیست و دوم                  1/7/1346 تا 31/6/1350                            219
بیست و سوم              23/6/1350 تا 29/12/1353                          219
بیست و چهارم                17/6/1354 تا21/11/1357                          268
 
  • مجلس اول توسط محمدعلی شاه به توپ بسته شد و تعطیل گردید
• در جریان اولتیماتوم روسیه مجلس دوم منحل گردید
• یک سال پس از تشکیل مجلس سوم به دلیل شروع جنگ جهانی اول مجلس تعطیل گردید. بعدها تعداد اعضای آن به بیشتر از  یکصد نفر رسید
 
در دوره اول مجلس شورای ملی  بختیاری ها  نماینده ای در مجلس نداشتند اما پس از سقوط استبداد صغیر و تشکیل مجلس ،حاج علی قلی خان سردار اسعد بختیاری به عنوان نماینده مردم تهران و مرتضی قلی خان صمصام بختیاری به عنوان نماینده مردم اصفهان به مجلس راه پیدا کردند. در مجلس سوم برای اولین بار حوزه چهارمحال و بختیاری که شامل چهارمحال و کل منطقه بختیاری (فریدن ،الیگودرز ، سردشت ، مسجد سلیمان ، ایذه  ، لردگان ، اردل و کهرنگ) بطور مستقل دارای نماینده در مجلس شورای ملی گردید و غالباً به عنوان حوزه ایل بختیاری و نماینده آن نیز نماینده ایل بختیاری شناخته می شد
 در سال 1322شمسی به دنبال تقسیمات جدید کشوری ، شهرستان شهرکرد و بختیاری شامل چهارمحال فعلی و مناطق بختیاری( اردل ، لردگان ، کهرنگ ، مسجد سلیمان ، ایذه و باغملک) تشکیل و دارای یک نماینده در مجلس شورای ملی گردید. در سال 1335 در بیستمین دوره مجلس شورای ملی ضمن ارتقای مدت نمایندگی از 2 سال به چهار سال حوزه شهرستان شهرکرد و بختیاری به چهار حوزه شهرکرد ، بروجن ، اردل و ایذه تبدیل گردید و چهار سال بعد یعنی در سال 1339 حوزه جدید مسجد سلیمان نیز مستقل گردید.

ویژگی های مجلس و نمایندگان

• فقط خوانین و افراد با نفوذ و وابسته به حکومت می توانستند به عنوان نامزد انتخابات  ثبت نام  و به مجلس راه پیدا نمایند. در هیچکدام از این 24 دوره از افراد عادی و معمولی کسی نتوانست به عنوان نماینده به مجلس فرستاده شود. در بیشتر این دوره ها هیچ نماینده مردمی به مجلس نرفته است. روند کاندیداتوری، انتخاب شدن و فعالیت نمایندگان در مجلس جزء غیر اصولی ترین و بی قانونی ترین نمونه های انتخابات در دنیاست
• انتخابات کاملاً صوری و فرمایشی بوده و بصورت آزاد برگزار نمی شد. مردم در انتخابات نقش چندانی نداشتند بیشتر تابع دستورات و سفارش های افراد حکومتی و یا خوانین بودند. در بیشتر موارد شناسنامه ها جمع آوری می شد و بدون اطلاع و دخالت مردم ،رای آنها به نام افراد مورد نظر  نوشته می شد. افرادی که مورد نظر دولت بودند به عنوان نماینده به مجلس راه پیدا می کردند.
• مجلس شورای ملی به غیر از چند دوره اول و دوره های سیزدهم ، چهاردهم ، شانزدهم و هفدهم که در فضای آزاد و نسبتاً دمکراتیک تشکیل گردید و توانست اقدامات مثبتی از خود برجای گذارد ، در زمان رژیم پهلوی ترکیب  نمایندگان مجلس توسط شخص رضاشاه و محمدرضاشاه تعیین می‌شد و مجلس به صورت نهادی بی‌تأثیر درآمده و به شکلی تشریفاتی، به کار خود ادامه داده بود.
 
                          اسامی نمایندگان بختیاری در مجلس شورای ملی

نام و نام خانوادگی                                دوره نمایندگی                      منطقه یا شهر                        
حاج علی قلی خان سردار اسعد                         دوم                                 تهران- گیلان         
مرتضی قلی خان صمصام بختیاری                      دوم                               اصفهان -تهران
سید شفیع قزوینی صدرالممالک                         سوم                              چهارمحال و بختیاری
نصیر خان سردار جنگ                                           چهارم                           چهارمحال و بختیاری   
اميرحسين خان  ايلخان ظفربختيار                        پنجم                              چهارمحال و بختیاری
اميرحسين خان  ايلخان ظفربختيار                          ششم                          چهارمحال و بختیاری
اميرحسين خان  ايلخان ظفربختيار                         هفتم                            چهارمحال و بختیاری
فتحعلی خان سردار معظم                                    هشتم                          چهارمحال و بختیاری
فتحعلی خان سردار معظم                                   نهم                               چهارمحال و بختیاری
میرزا عبدالوهاب  مویداحمدي (موید الاسلام)       دهم                             چهار محال و بختیاری
میرزا عبدالوهاب  مویداحمدي (موید الاسلام)       یازدهم                            چهارمحال و بختیاری
میرزا عبدالوهاب  مویداحمدي (موید الاسلام)      دوازدهم                           چهارمحال و بختیاری
میرزا عبدالوهاب  مویداحمدي (موید الاسلام)       سیزدهم                         شهرکرد و بختیاری
احمد قلی صمصام بختیاری                                چهاردهم                          شهرکرد و بختیاری
آقا خان بختیار                                                    پانزدهم                           شهرکرد و بختیاری

انتخابات در دوره های شانزدهم و هفدهم در چهارمحال و بختیاری برگزار نشد


 سلطانمراد بختیاری                                         هیجدهم                    قمشه ، شهرکرد وبختیاری
  رستم امیر بختیار                                               نوزدهم                      قمشه ، شهرکرد وبختیاری
رستم امیر بختیار                                              بیستم                       شهرکرد و بختیاری
سید حسن حسینی                                       بیست و یکم                       شهرکرد
مهندس علیرضا ریاحی                                    بیست و دوم                        شهرکرد
دکتر لطف الله رییسی                                     بیست و سوم                       شهرکرد
دکتر لطف الله رییسی                                     بیست و چهارم                     شهرکرد
مجید بختیار                                                     بیستم                                  اردل
عبدالمجید بختیار بختیاریها                               بیست و یکم                          اردل
عبدالمجید بختیار بختیاریها                               بیست و دوم                         اردل
جمشید بختیار بختیاریها                                بیست و سوم                           اردل
سید محمد جزایری                                       بیست و چهارم                        اردل
ملک شاه ظفر بختیاری                                  بیستم                                   ایذه
ملک شاه ظفر بختیاری                                 بیست و یکم                            ایذه
ملک شاه ظفر بختیاری                                 بیست و دوم                             ایذه
ملک شاه ظفر بختیاری                                 بیست و سوم                           ایذه                              
نورعلی شهابی                                           بیست و چهارم                          ایذه
کهزاد البرزی                                                بیست و یکم                              مسجد سلیمان
اسدالله سلیمانی                                        بیست و دوم                              مسجد سلیمان
 دکتر یحیی شمس                                       بیست و سوم                             مسجد سلیمان
 محمد اسحاق کاهکش                                 بیست و چهارم                          مسجد سلیمان
امیر حسین خان ایلخان ظفر بختیار                      ششم                                اصفهان - نجف آباد
امیر حسین خان ایلخان ظفر بختیار                    نهم                                       اصفهان - نجف آباد
هوشنگ صمصام بختیاری                               بیستم                                     اصفهان - نجف آباد
امیر حسین خان ایلخان ظفر بختیار                   پانزدهم                                  خوزستان- دزفول
محمد تقی خان اسعد بختیاری - امیر جنگ      ششم                                  دزفول - خوزستان
محمد تقی خان اسعد بختیاری - امیر جنگ      هفتم                                   دزفول - خوزستان
محمد تقی خان اسعد بختیاری - امیر جنگ      هشتم                                دزفول - خوزستان
محمد تقی خان اسعد بختیاری - امیر جنگ      نهم                                     دزفول - خوزستان
محمد تقی خان اسعد بختیاری - امیر جنگ      چهاردهم                                دزفول - خوزستان
عبدالحمید بختیار                                             هیجدهم                                خوزستان - شوشتر
عبدالحمید بختیار                                              نوزدهم                                 خوزستان - شوشتر
امیرحسین خان فولادوند                                  نوزدهم                                  خرم آباد- الیگودرز
امیر حسین خان فولادوند                                بیست و دوم                           خرم آباد- الیگودرز



انتخابات یا جنگ بر سر قدرت

در مناطق بختیاری نشین رقابتهای انتخاباتی معمولاً به میدان جنگ و ستیز خوانین بر سرتصاحب کرسی های نمایندگی تبدیل می شد. خوانین که به دو گروه و جناح تقسیم می شدند ، به هر ترفند و وسیله ای متوسل می شدند تا نامزد مورد حمایت آنان به مجلس راه پیدا کند. با مرگ حسین قلی خان ایلخانی در سال 1299هجری قمری ، رقابت بر سر تصاحب قدرت به خلق جناح بندی جدیدی  منتهی گردید که با اینکه بیش از 130 سال از مرگ حسین قلی خان ایلخانی می گذرد ، اما هنوز آثار این دسته بندی را می توان مشاهده کرد. داستان از این قرار بود که فرزندان حسین قلی خان ایلخانی با عموزادگان خود یعنی فرزندان حاج امام قلی خان ایلخانی معروف به حاج ایلخانی بر سر تصاحب عنوان ایلخانی رقابتی را آغاز کردند که سالهای متمادی ادامه پیدا کرد و عملاً دو جناح موسوم به « ایلخانی» و حاج ایلخانی» شکل گرفت . این جناح بندی طوایف بختیاری را نیز سخت متاثر ساخت و آنها را به یکی از این دو جناح متمایل ساخت. با سرایت این رقابت و دسته بندی به پیکره ایل رقابت و گاهی ستیز برای تصاحب قدرت بسیار گسترده ، عمیق و همگانی گردید. اگر چه سرکوب بختیاری ها توسط رضاشاه از شدت این رقابت کمی کاست اما با عزل رضا شاه و تبدیل حکومت مرکزی به شبحی بدون قدرت و بدنبال آن واگذاری فرمانداری شهرکرد و بختیاری به یکی از اولاد ایلخانی در سال 1322 شمسی ، بار دیگر این رقابت به گونه ای بسیار شدید عیان و آشکار گردید و تا برکناری سپهبد تیمور بختیار از قدرت ، همچنان ادامه پیدا کرد. اوج این ستیزجویی در فاصله سالهای 1324 تا 1326 شمسی بود که شراکت دو خانواده در فرمانداری ، تحت تاثیر حوادث کشوری بهم خورد و سیل تلگراف ها ، طومار ها و شکایت ها از ناحیه هر دو جناح بر ضد هم یکی از مشغولیات وزارتخانه ها و سازمانهای مرتبط گردید.
 بستری دیگری که متاثر از این جناح بندی بود ،رقابت های انتخاباتی مجلس شورای ملی بود که بصورتی کاملاً فرمایشی انجام می گرفت. هنگامی که خوانین بختیاری فرصتی می یافتند تا در عرصه سیاست حضور یایند ،رقابت اولاد ایلخانی و حاج ایلخانی متمرکز روی این مساله می شد که نامزد مورد نظر خود را که معمولاً یکی از خوانین بود ، به مجلس بفرستند. زمانی که حکومت مرکزی تمایل داشت که قدرت خوانین محدود و تضعیف شود ، اشخاصی غیر از خوانین را مورد حمایت قرار می داد تا در رقابت های انتخاباتی حضور پیدا نمایند اما به دلیل نفوذ و تاثیر خوانین بر طوایف ، این اشخاص برای جذب و کسب آرای لازم  از خوانین کمک می گرفتند. به دنبال آن خانواده های ایلخانی و حاج ایلخانی به طوایف هم پیمان خود متوسل می شدند تا  از نامزد مورد نظر آنان حمایت کنند. کدخداها و کلانتران نیز که بقای سیاسی خود را در حمایت خوانین بانفوذ و حکومت مرکزی می دیدند بطور فعال وارد این رقابت می شدند. رقابتی که عامه مردم در آن دخالتی نداشتند. کدخدایان و کلانتران با جمع آوری شناسنامه های زیر مجموعه خود که غالباً بستگان نسبی و سببی آنها بودند( وبه همین دلیل از احترام زیادی در بین اعضای طایفه برخورداربودند) ، عملاً به « عمله رای » تبدیل می شدند و خواسته حکومت و خوانین را برآورده می کردند.
در اینجا « حق رای » و « حق انتخاب » به عنوان حق مسلم ، طبیعی و قانونی مردم کاملاً نادیده گرفته می شد و انتخاب نمایندگان از سوی مردم هیچ مفهوم و جایگاهی نداشت. اشخاص مورد نظر حکومت باید از صندوق برنده بیرون می آمدند. گاهی کداخداها و کلانتران نیز از ماهیت و چگونگی کار نیز بی اطلاع بودند و فقط مجری فرامین و اوامر بالادست ها بودند.



نوشتن دیدگاه

* نمایش نظرات به منزله تائید آنها نمی‌باشد.
* مسئولیت نظر با کاربر می‌باشد.
* ایمیل فعال خود را وارد نمایید.
* در صورت امکان نام و شهرت خود را کامل وارد کنید.


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

درباره ما

تازه‌های کتاب

 کتاب «نخستین جرعه از این جام» میزبانی و قهرمانی تیم ملی فوتبال ایران در جام ملت های آسیا (۱۳۴۷-۱۹۶۸) را از زوایای سیاسی-اجتماعی و ورزشی با نگاهی تازه مورد کنکاش قرار داده است.
 شیمبار (شیم بار) جلگه گرمسیری شیمبار در شمال خوزستان واقع گردیده و تقریباً نزدیک به نقطه صفر مرزی بین استان خوزستان و چهار محال بختیاری قرار دارد. این منطقه گردشگری از توابع بخش چلو شهرستان اندیکا می باشد که در 45 کیلومتری شهر قلعه خواجه  و یکصد کیلومتری مسجدسلیمان و220 کیلومتری اهواز است.  
 «فراز و فرود ایل کیان ارثی با تاکید بر ظهور و سقوط محمدتقی خان بختیاری» عنوان کتابی است که توسط مصطفی علیزاده گل سفیدی به نگارش درآمده و آماده چاپ شده است. در این کتاب با استناد به منابع مختلف تاریخی به بررسی ایل کیان ارثی و روسای آن از دوره صفویه تا 50 سال پیش پرداخته و شامل 5 فصل به شرح ذیل است: