آیا امام رضا(ع) از خاک بختیاری عبور کرده است؟

در ابتدای قرن سوم هجری قمری مهمترين رويداد در تاريخ مذهب شيعه، مهاجرت امام رضا (ع) به خراسان و قبول ولايتعهدی به وسيله ايشان است. در بسياری از متون مسير مهاجرت امام از بصره به طرف اهواز و از آنجا به فارس آورده شده است اگر چه در اين خصوص اختلاف نظرهايی وجود دارد ( جعفریان ،1371 :153 ) امّا دلايلی وجود دارد که نظريه‌ی ورود امام به خاک بختياری را قوّت می بخشد. در کتاب «جغرافيای تاريخی هجرت امام رضا(ع)» به نقل از ياقوت حموی در «معجم البلدان»و بغدادی در «مراصدالاطلاع» و به نقل از «مسعربن مهلهل» از ورود امام رضا (ع) به شوشتر خبر می دهد و می نويسد:«روبروی شادروان، مسجد علی بن موسی الرضا (ع) است که وقتی حضرت از مدينه به خراسان تشريف می بردند ساختند»(عرفان منش ،1374 : 56)
در کتاب «تحفه العالم» نيز به اين موضوع اشاره شده است: «قديم ترين مساجد، مسجد جامع است وعوام شوشتر را اعتقاد آن است که حضرت امام الانس والجن علی بن موسی الرضا – صلوات الله عليه – در آن مسجد نماز گزارده ودر حق مردم شوشتر دعا فرموده که وبا و طاعون در آن شهر نشود اما نماز گزاردن آن حضرت در آن مسجد شهرتی بی اصل است چه بنای آن مسجد به نحوی که ذکر آن می آيد بعد از وفات آن حضرت بوده است ومی تواند شد که در سفر خراسان آن حضرت وارد شده باشد و به مکانی که اکنون مسجد است و در آن وقت بيابان بوده نزول اجلال فرموده نماز کرده باشد و به اين شرافت بنای مسجد را در آنجا گذاشته باشند. »( شوشتری ،1363 : 71)

در «تذکره شوشتر» نيز آمده است:
«آنچه در بين عوام شوشتر مشهور است که حضرت امام رضا (ع) در اين مسجد نماز گزارده ... محتمل است که حضرت در آن حوالی که در آن زمان صحرا بود اجلال و در آن مکان نمازگزارده باشد و بعد از آن به سبب آن شرافت بنای مسجد را در آنجا اختيار نموده باشند و منشاء شهرت اين باشد. »( جزایری شوشتری ،1384 :13)
«ياقوت حموی» در ابتدای قرن هفتم و «صفی الدين عبدالمومن بن عبدالحق بغدادی» در آغاز نيمه اول قرن هشتم در کتب خود از ورود امام رضا به شوشتر خبر می دهند. بعدها نويسندگان ديگری نيز به آن اشاره کردند.
دو بقعه در شهر شوشتر ويک بقعه در شهر دزفول به نام امام رضا (ع) وجود دارد همچنين در شوشتر دو بقعه به نام امام ضامن ديده می شود و در حوالی بلوک عقيلی نيز بقعه ای به نام امام رضا و بقعه ای به نام شاهچراغ قرار دارد. جمعاً در شهرهای دزفول و شوشتر 10 مکان منسوب به امام رضا (ع) ديده می شود. (عرفان منش ،1374 :57 تا 63)
نقل اين کتب تاريخی درباره ورود امام رضا (ع) به شوشتر و وجود اين بقاع متبرکه در شهرهای دزفول و شوشتر قابل تأمّل است. در منطقه گرمسير بختياری نیز از شمال غرب به جنوب شرق از بخش سردشت دزفول تا شهرستان باغملک، بالغ بر20 مکان و زيارتگاه وجود دارد که طبق باور مردم منسوب به امام رضا (ع)، ياران و اصحاب ايشان است. به عنوان مثال در لالی، انديکا، مسجدسليمان، ايذه و باغملک اماکنی وجود دارد که مطابق باور اهالی قدمگاه، محل عبور و استراحت امام بود. در ذيل به برخی از اين اماکن اشاره می شود:
 1 – گدار امام رضا در نزديکی لالی محل عبور امام از رودخانه.
 2 – کنار شاه در نزديکی لالی که امام رضا در زير سايه ی اين درخت استراحت نمود.
 3 – قدمگاه امام رضا (ع) در حوالی لالی.
 4 – بارگاه محمد رضا شيخ باد آورده در لالی که به ديدار امام نايل آمد و از حضرت رضا (ع) پذيرايی نمود.
 5 – بارگاه بابا روزبه در حومه لالی از نزديکان امام.
 6 – دو قدمگاه معروف به امام رضا(ع) در حومه ی غربی مسجد سليمان.
 7 – بارگاه بابا زاهد در انديکا که بر اساس باور اهالی منطقه، کاتب امام بود.
8 – بارگاه پير بلد راهنمای امام در انديکا.
9 – آرامگاه امامزاده بابا احمد در انديکا از نوادگان امام موسی کاظم(ع).
 10 – بارگاه پيرا ن شاه در سوسن.
 11 – آرامگاه پيرامان در سوسن که به امام رضا (ع) پناه آورد.
 12 – آرامگاه احمد روزبه در سوسن که با امام رضا (ع) برخورد وملاقات داشته است.
 13 – قدمگاه امام موسی کاظم (ع) در روستای راسفند ايذه، برخی از اهالی می گويند: اين بقعه آرامگاه شيخ جلال الدين اشرف نبيره ی مختار ثقفی و از دوستان امام رضا (ع) است.
 14 – قدمگاه امام رضا (ع) در شهر ايذه.
 15 – قدمگاه شاه خراسان در باغملک.
وفور اين اماکن و آرامگاه برخی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) در منطقه و اتفاق نظر همه اهالی منطقه از زمانهای دور تا به امروز پيرامون اين بقاع متبرک، بيانگر اين نکته است که عبور امام رضا (ع) از منطقه گرمسير بختياری دور از انتظار نيست. در کتاب «عيون الاخبار الرضا» تصريح شده است که مأمون عباسی به «رجاء بن ابی ضحاک» نوشته بود که امام را از مسير کوفه و قم عبور ندهد. ( جعفریان ،1371 : 154) زيرا عبور امام از مناطقی که شيعيان در آن سکونت داشتند موجب استقبال بی نظير شيعيان از امام شده بود و اين امرحکومت عباسی را سخت بيمناک کرده بود و چون در منقطه جبال یعنی کوههای بختیاری و لرستان تا همدان ، ساوه  ، ری ، قم و گلپایگان شیعیان زیادی سکونت داشتند ، مامون دستور داد تا مسير عبور امام را تغيير دادند و از راهی به خراسان تشریف ببرند که شهرها و روستاهای کمتری در مسیرشان باشد و کمتر با شیعیان برخورد و ملاقات داشته باشد. شايد نامه ی مامون، در شوشتر به دست « رجا ابن ابی ضحاک » رسيد و به همين دليل مسير خود را به طرف شيراز تغيير داد و از طريق خاک بختياری به بهبهان و از آنجا به شيراز رفته باشند و نخواستند با عبور امام از کوههای زاگرس و قم و ری که مرکز شيعيان بود ايشان با شيعيان ديدار و ملاقات نمايند. در برخی منابع نيز به استقبال بی نظير وگرم نياکان بختياريها از حضرت ثامن الائمه (ع) اشاره شده است. در کتاب «تاريخ بختياری» شرحی مفصل از ورود امام رضا (ع) به منطقه بختياری و پذيرايی بی سابقه ی بختياريها از ايشان آورده شده است. به نقل از این کتاب ، يکی از بزرگان بختياری به نام «شيخ محمد رضا» به ملاقات امام نائل آمد و چون ناگهان در مسير امام ظاهر گرديد، امام به وی لقب «شيخ باد آورده» داد و نام «بابادی»که يکی از شعب مشهور بختياری هفت لنگ است بر گرفته از کلمه  «باد آورده» است.
در کتاب مذکور آمده است که شيخ محمد رضا از امام و اصحابش به گرمی پذيرايی کرد. امام نيز هدايای از جمله يک پيراهن که پارچه اش از برد يمانی بود و يک دستخط و يک کشکول به شيخ محمد رضا باد آورده داد. مؤلف کتاب مذکور در سال 1332 قمری اظهار می دارد که آن پيراهن در خانه يکی از پسرهای مرحوم خانلر خان که از دودمان شيخ می باشد، محفوظ است و دستخط نيز موجود می باشد، اشخاصی را نام می برد که آن دستخط را شخصاً ديده اند. (عکاشه ،1365  : 13 تا 16)
جالب است که شاخه ی بزرگ بابادی که منسوب به شيخ باد آورده است خود را شاه خراسانی می دانند. یعنی در اصطلاح محلی خود را مرید و وابسته (ور داشته)  به شاه خراسان می دانند. بختياريها و بخصوص اعضاء طايفه ی بزرگ بابادی اين داستان را قبول و بدان افتخار می کنند.
 
نتیجه
آنچه از اين داستان ، کتب و باورهای عمومی رايج در بين مردم می توان نتيجه گرفت اين است که اجداد و نياکان بختياريها سابقه ی ارادت، وابستگی وگرايش مذهبی خود به امامان شيعه را به قرون اوليه اسلامی مربوط می دانند و بیانگر این مطلب است که گروههای زیادی از بختیاری ها در قرن دوم و سوم شیعه مذهب بودند. ديدار بزرگان طوايف بختياری با امام رضا  موید این مطلب است. کيفيت اين ديدارها و مشاهده کرامات مختلف از امام نیز نتيجه ای جز گرايش بيشتر و عميق تر مردم به مذهب شيعه نداشته است.




نوشتن دیدگاه

* نمایش نظرات به منزله تائید آنها نمی‌باشد.
* مسئولیت نظر با کاربر می‌باشد.
* ایمیل فعال خود را وارد نمایید.
* در صورت امکان نام و شهرت خود را کامل وارد کنید.


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

درباره ما

تازه‌های کتاب

 کتاب «نخستین جرعه از این جام» میزبانی و قهرمانی تیم ملی فوتبال ایران در جام ملت های آسیا (۱۳۴۷-۱۹۶۸) را از زوایای سیاسی-اجتماعی و ورزشی با نگاهی تازه مورد کنکاش قرار داده است.
 شیمبار (شیم بار) جلگه گرمسیری شیمبار در شمال خوزستان واقع گردیده و تقریباً نزدیک به نقطه صفر مرزی بین استان خوزستان و چهار محال بختیاری قرار دارد. این منطقه گردشگری از توابع بخش چلو شهرستان اندیکا می باشد که در 45 کیلومتری شهر قلعه خواجه  و یکصد کیلومتری مسجدسلیمان و220 کیلومتری اهواز است.  
 «فراز و فرود ایل کیان ارثی با تاکید بر ظهور و سقوط محمدتقی خان بختیاری» عنوان کتابی است که توسط مصطفی علیزاده گل سفیدی به نگارش درآمده و آماده چاپ شده است. در این کتاب با استناد به منابع مختلف تاریخی به بررسی ایل کیان ارثی و روسای آن از دوره صفویه تا 50 سال پیش پرداخته و شامل 5 فصل به شرح ذیل است: